ماساژ فاشیا چیست؟ آشنایی با فاشیال ریلیز و کاربردهای آن

تا به حال برایمان پیش آمده که با وجود استراحت یا ماساژ معمولی هنوز احساس کنیم عضلاتمان سفت و گرفته هستند؟ یا با خودمان فکر کنیم چرا بعضی دردها و محدودیت های حرکتی دوباره برمی گردند؟ شاید در چنین شرایطی نام فاشیا یا فاشیال ریلیز را شنیده باشیم و این سوال برایمان ایجاد شده باشد که ماساژ فاشیا چیست و آیا واقعا می تواند به کاهش این ناراحتی ها کمک کند؟

فاشیال ریلیز نیز مجموعه ای از تکنیک های دستی است که با هدف اثرگذاری بر بافت های نرم و مجموعه عضله و فاشیا انجام می شود. اما برخلاف بعضی توضیحات رایج، قرار نیست آن را روشی جادویی برای باز کردن یا شکستن فاشیا بدانیم. در این مقاله با هم بررسی می کنیم ماساژ فاشیا چیست، چگونه انجام می شود، چه کاربردها و فوایدی دارد، چه تفاوتی با ماساژ معمولی و دیپ تیشو دارد و در چه شرایطی بهتر است با احتیاط انجام شود.

ماساژ فاشیا چیست؟

ماساژ فاشیا به تکنیک هایی از ماساژ و کار با بافت نرم گفته می شود که با تمرکز بر ارتباط میان عضلات و بافت های فاشیال انجام می شوند. هدف از این تکنیک ها می تواند کاهش احساس تنش و درد و کمک به بهبود حرکت و انعطاف پذیری باشد. در منابع تخصصی برای بخشی از این روش ها از اصطلاح آزاد سازی مایوفاشیال Myofascial Release یا MFR استفاده می شود.

در فاشیال ریلیز، درمانگر با توجه به وضعیت بدن و ناحیه مورد نظر از روش هایی مانند فشار کنترل شده، تماس مداوم، کشش ملایم و حرکت دادن بافت استفاده می کند. بنابراین نمی توان یک روش یا میزان فشار مشخص را برای همه افراد و همه نواحی بدن در نظر گرفت. نکته مهم این است که اصطلاح آزادسازی فاشیا نباید لزوما به معنای باز کردن یا شکستن یک بافت چسبیده در نظر گرفته شود.

فاشیا چیست و کجای بدن قرار دارد؟

فاشیا (Fascia) شبکه ای از بافت همبند است که در بخش های مختلف بدن وجود دارد و ساختارهای مختلف را به یکدیگر متصل و از آنها حمایت می کند. این شبکه در اطراف و میان عضلات، اعصاب، رگ های خونی و برخی اندام ها قرار گرفته و یک سیستم پیوسته در بدن ایجاد می کند. اگر بخواهیم ساده تر تصورش کنیم، فاشیا مانند یک شبکه سه بعدی از بافت همبند است که به ساختارهای بدن شکل و پشتیبانی می دهد و به حرکت هماهنگ آنها کمک می کند.

فاشیا چه ساختاری دارد؟

فاشیا عمدتا از بافت همبند تشکیل شده و ترکیباتی مانند کلاژن، الاستین، آب و سلول های مختلف را در خود دارد. البته فاشیا در تمام قسمت های بدن یک شکل و یک ضخامت ندارد و ساختار آن با توجه به محل و عملکردش متفاوت است. برخی قسمت های فاشیا نازک و انعطاف پذیر هستند و بعضی بخش ها ساختار متراکم تر و مقاوم تری دارند. همین تفاوت باعث می شود هنگام صحبت درباره فاشیا نتوانیم تمام بافت های فاشیال بدن را یکسان در نظر بگیریم.

فاشیا چه کاری در بدن انجام می دهد؟

فاشیا فقط یک پوشش اطراف عضله نیست و چند نقش مهم در بدن دارد. این بافت به حمایت و سازماندهی ساختارهای بدن، انتقال نیرو میان بافت ها و هماهنگی حرکات کمک می کند. همچنین فاشیا دارای گیرنده های حسی است و می تواند در درک وضعیت و حرکت بدن نقش داشته باشد. بنابراین عملکرد مناسب این شبکه بخشی از سیستم پیچیده ای است که به ما اجازه می دهد بدن خود را حرکت دهیم و موقعیت آن را احساس کنیم.

آیا فاشیا فقط اطراف عضلات قرار دارد؟

خیر. فاشیا محدود به اطراف عضلات نیست. این بافت در قسمت های مختلف بدن وجود دارد و ساختارهایی مانند عضلات، اعصاب، رگ های خونی و اندام ها را در بر می گیرد یا میان آنها قرار دارد. به همین دلیل وقتی از ماساژ فاشیا یا مایوفاشیال ریلیز صحبت می کنیم، نباید تصور کنیم که درمانگر فقط یک لایه مشخص را هدف قرار می دهد. تکنیک های دستی معمولا روی مجموعه ای از بافت های نرم و ساختارهای مرتبط با آن ناحیه اعمال می شوند و پاسخ بدن به این فشار و حرکت نیز می تواند در افراد مختلف متفاوت باشد.

آزادسازی فاشیا یا فاشیال ریلیز چیست؟

فاشیال ریلیز Myofascial Release یا MFR روشی از کار با بافت نرم است که در آن درمانگر با استفاده از تماس و فشار کنترل شده روی نواحی مورد نظر بدن کار می کند. این روش می تواند با هدف کاهش احساس تنش و ناراحتی و کمک به بهبود حرکت و دامنه حرکتی مورد استفاده قرار گیرد. فاشیال ریلیز در پژوهش های مختلف به عنوان یکی از روش های درمان دستی بررسی شده است.

نحوه اجرای فاشیال ریلیز به تکنیک مورد استفاده و شرایط فرد بستگی دارد. در بعضی روش ها فشار برای مدتی به شکل آهسته و مداوم روی بافت اعمال می شود و در برخی دیگر از کشش یا حرکت کنترل شده استفاده می شود. بنابراین فاشیال ریلیز یک حرکت مشخص و یکسان نیست که برای همه افراد به یک شکل انجام شود.

همچنین اصطلاح آزادسازی فاشیا نباید این تصور را ایجاد کند که درمانگر با فشار دست، فاشیا را به صورت مکانیکی باز یا از هم جدا می کند. درباره اینکه این تکنیک دقیقا از چه مسیرهایی باعث تغییر احساس درد یا حرکت می شود، هنوز پاسخ قطعی وجود ندارد و پژوهش های جدید حتی درباره تغییر مستقیم سفتی بافت توسط این روش، شواهد با قطعیت بسیار پایین گزارش کرده اند.

تفاوت ماساژ فاشیا و مایوفاشیال ریلیز چیست؟

ماساژ فاشیا بیشتر یک اصطلاح عمومی برای تکنیک های دستی و کار با بافت نرم با تمرکز بر فاشیا و بافت های اطراف آن است. در مقابل، مایوفاشیال ریلیز (Myofascial Release یا MFR) به رویکردها و تکنیک های مشخص تری اشاره دارد که با تمرکز بر ارتباط میان عضلات و فاشیا انجام می شوند.بنابراین این دو اصطلاح را نمی توان در تمام موقعیت ها کاملا یکسان در نظر گرفت. مایوفاشیال ریلیز را می توان یکی از رویکردهای مشخص در کار با سیستم عضله و فاشیا دانست، در حالی که «ماساژ فاشیا» می تواند عنوان گسترده تری برای روش های مختلف کار روی این بافت ها باشد.

ماساژ فاشیا چگونه انجام می شود؟

اگر بخواهیم بدانیم در یک جلسه ماساژ فاشیا دقیقا چه اتفاقی می افتد، باید بدانیم که یک تکنیک ثابت برای همه افراد وجود ندارد. درمانگر بر اساس ناحیه مورد نظر، هدف مراجعه و واکنش بدن فرد، نوع تماس و فشار را تنظیم می کند.

ارزیابی اولیه بدن: ابتدا درمانگر درباره هدف مراجعه، محل درد یا گرفتگی، محدودیت حرکتی و سابقه آسیب سوال می کند و در صورت نیاز نحوه حرکت بدن را نیز بررسی می کند.

پیدا کردن نواحی دارای تنش: درمانگر با لمس بافت های نرم، نواحی حساس یا دارای تنش را بررسی می کند. این ارزیابی لزوما به معنای تشخیص چسبندگی فاشیا نیست و به انتخاب تکنیک مناسب کمک می کند.

اعمال فشار کنترل شده: فشار به صورت تدریجی و متناسب با شرایط فرد اعمال می شود. در بعضی تکنیک ها فشار آهسته و مداوم است و در برخی دیگر از حرکت یا کشش ملایم استفاده می شود. فشار بیشتر لزوما به معنی نتیجه بهتر نیست.

کشش و حرکت بافت: بسته به تکنیک، درمانگر ممکن است همزمان با فشار، کشش یا حرکت ملایمی روی بافت ایجاد کند و بر اساس واکنش فرد شدت و نحوه کار را تغییر دهد.

بررسی پاسخ بدن و پایان جلسه: در طول جلسه میزان درد، حساسیت و راحتی حرکت بررسی می شود. در پایان نیز ممکن است حرکات ملایم یا کشش ساده پیشنهاد شود.

فواید فاشیال ریلیز چیست؟

فاشیال ریلیز ممکن است در برخی افراد به کاهش درد و تنش و بهبود حرکت کمک کند. البته میزان اثر آن به شرایط فرد، نوع تکنیک و مشکل مورد نظر بستگی دارد و نباید آن را درمان قطعی بیماری ها در نظر گرفت. پژوهش ها نیز نتایج امیدوارکننده ای برای برخی مشکلات اسکلتی عضلانی نشان داده اند. برای مثال، مطالعاتی بهبود دامنه حرکتی پس از MFR را در افراد فعال و کاهش درد و بهبود عملکرد را در برخی افراد مبتلا به کمردرد مزمن گزارش کرده اند.

The meta-analysis results showed that myofascial release significantly improved pain and physical function in patients with CLBP

نتایج متاآنالیز نشان داد که آزادسازی مایوفاشیال توانست درد و عملکرد فیزیکی بیماران مبتلا به کمردرد مزمن را به طور معناداری بهبود دهد.

منبع: pubmed

کمک به کاهش درد: برخی مطالعات نشان داده اند که فاشیال ریلیز می تواند به کاهش شدت درد در بعضی مشکلات اسکلتی عضلانی کمک کند. با این حال، نتیجه برای همه افراد یکسان نیست و علت درد نیز در انتخاب روش مناسب اهمیت دارد.

کاهش احساس گرفتگی و تنش عضلانی: کار روی بافت های نرم ممکن است احساس سفتی و تنش را کاهش دهد و باعث شود حرکت برای فرد راحت تر شود.

کمک به بهبود دامنه حرکتی: یکی از کاربرد های مورد بررسی MFR، کمک به افزایش دامنه حرکتی مفاصل است. این اثر به ویژه در مطالعات مربوط به افراد فعال و ورزشکاران مورد توجه قرار گرفته است.

کمک به انعطاف پذیری: فاشیال ریلیز ممکن است به صورت کوتاه مدت انعطاف پذیری و قابلیت حرکت بافت ها را بهبود دهد. این موضوع را نباید با اصلاح دائمی ساختار بدن اشتباه گرفت.

ایجاد احساس آرامش: مانند برخی دیگر از روش های ماساژ و کار با بافت نرم، فاشیال ریلیز می تواند برای بعضی افراد با احساس آرامش و کاهش تنش همراه باشد. شدت و تجربه این اثر از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

فاشیال ریلیز برای چه مشکلاتی استفاده می شود؟

فاشیال ریلیز بیشتر در شرایطی مورد استفاده قرار می گیرد که فرد با درد، احساس گرفتگی، تنش عضلانی یا محدودیت حرکت مواجه است. پژوهش ها نیز کاربرد این روش را در برخی مشکلات اسکلتی عضلانی و ورزشی بررسی کرده اند، اما میزان اثربخشی آن برای هر مشکل یکسان نیست.

از جمله مواردی که فاشیال ریلیز برای آنها مورد استفاده یا مطالعه قرار گرفته است می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• درد و تنش عضلانی
• احساس سفتی و گرفتگی بدن
• محدودیت دامنه حرکتی
• برخی دردهای اسکلتی عضلانی
• کمک به ریکاوری و آمادگی حرکتی در افراد فعال
• برخی انواع سردردهای مرتبط با تنش عضلانی

The meta-analysis results indicate that MFR intervention can significantly alleviate pain and disability in TTH and CGH

نتایج متاآنالیز نشان می دهد که مداخله با آزادسازی مایوفاشیال (MFR) می تواند به طور معناداری درد و ناتوانی ناشی از سردرد تنشی (TTH) و سردرد سرویکوژنیک (CGH) را کاهش دهد.

منبع: pubmed

همچنین نباید فاشیال ریلیز را به عنوان درمان قطعی دیسک، سیاتیک یا اصلاح انحراف ستون فقرات معرفی کرد. اگر درد شدید، مداوم یا همراه با علائمی مانند بی حسی و ضعف باشد، ابتدا باید علت آن توسط پزشک یا متخصص مربوطه بررسی شود.

تفاوت ماساژ فاشیا با ماساژ معمولی چیست؟

هر دو روش می توانند شامل کار با بافت های نرم باشند اما هدف، تکنیک و نحوه اجرای آنها می تواند متفاوت باشد. ماساژ معمولی ممکن است با هدف آرامش، کاهش تنش عضلانی یا ایجاد احساس راحتی انجام شود، در حالی که در فاشیال ریلیز توجه بیشتری به مجموعه عضله و فاشیا و پاسخ بافت به تکنیک های دستی می شود.

ویژگی	ماساژ معمولی	فاشیال ریلیز
هدف	آرامش، کاهش تنش یا کار روی بافت نرم	تمرکز بیشتر بر مجموعه عضله و فاشیا
فشار	بسته به نوع ماساژ متفاوت است	متناسب با تکنیک و شرایط فرد تنظیم می شود
سرعت حرکات	می تواند متنوع باشد	در برخی تکنیک ها آهسته و مداوم است
استفاده از روغن	بسته به نوع ماساژ	به تکنیک مورد استفاده بستگی دارد
روش اجرا	شامل تکنیک های مختلف ماساژ	شامل تکنیک های مشخص کار با بافت نرم و میوفاشیال

البته این تفاوت ها مطلق نیستند. فاشیال ریلیز یک روش واحد با یک پروتکل ثابت نیست و ممکن است نحوه اجرای آن بین درمانگران و تکنیک های مختلف متفاوت باشد. به همین دلیل، صرفا با توجه به میزان فشار یا استفاده نکردن از روغن نمی توان نوع ماساژ را مشخص کرد.

تفاوت فاشیال ریلیز با دیپ تیشو و فوم رولر چیست؟

فاشیال ریلیز، دیپ تیشو، فوم رولر و حتی حرکات کششی همگی می توانند برای کار روی بافت های نرم و بهبود احساس گرفتگی یا محدودیت حرکت استفاده شوند. اما روش اجرا و هدف آنها یکسان نیست. بنابراین نمی توان گفت یکی همیشه بهتر از دیگری است و انتخاب روش به شرایط بدن و هدف ما بستگی دارد.

فاشیال ریلیز و دیپ تیشو چه تفاوتی دارند؟

در دیپ تیشو معمولا تمرکز بیشتری روی کار عمیق تر با عضلات و بافت های نرم وجود دارد و درمانگر می تواند از فشارهای مختلف برای کاهش تنش استفاده کند. در فاشیال ریلیز تمرکز بیشتر روی مجموعه عضله و فاشیا و نحوه پاسخ بافت به فشار، کشش و حرکت است.

فاشیال ریلیز و فوم رولر چه تفاوتی دارند؟

فوم رولر نوعی خود ماساژی است که در آن فرد با استفاده از وزن بدن و یک رول فومی روی بخش هایی از بدن فشار ایجاد می کند. اما فاشیال ریلیز معمولا توسط درمانگر یا متخصص و با استفاده از دست و تکنیک های دستی انجام می شود. مزیت فوم رولر این است که می توان از آن در خانه استفاده کرد و شدت فشار را تا حدی خودمان کنترل کنیم. در مقابل، در فاشیال ریلیز درمانگر می تواند محل تماس، میزان فشار و نحوه حرکت روی بافت را بر اساس واکنش بدن تنظیم کند.

فاشیال ریلیز و حرکات کششی چه تفاوتی دارند؟

کشش بیشتر با هدف افزایش طول یا دامنه حرکت عضله و مفصل انجام می شود، در حالی که فاشیال ریلیز شامل تکنیک های دستی برای کار روی بافت نرم و مجموعه میوفاشیال است. این دو روش می توانند در کنار یکدیگر استفاده شوند. برای مثال، ممکن است پس از کار روی بافت نرم، انجام حرکات کششی ملایم برای حفظ حرکت مناسب باشد.

فاشیال ریلیز و ماساژ ورزشی چه تفاوتی دارند؟

ماساژ ورزشی یک عنوان گسترده تر است و می تواند شامل تکنیک های مختلفی برای آماده سازی بدن، کاهش تنش و کمک به ریکاوری افراد فعال باشد. فاشیال ریلیز یک تکنیک یا رویکرد مشخص تر برای کار با بافت نرم و مجموعه عضله و فاشیا محسوب می شود. به همین دلیل، فاشیال ریلیز می تواند یکی از تکنیک هایی باشد که در برنامه کار با یک ورزشکار استفاده می شود، اما این دو اصطلاح را نباید کاملا مترادف در نظر گرفت.

آیا می توان فاشیال ریلیز را در خانه انجام داد؟

بله، بعضی روش های ساده خودماساژی را می توان در خانه انجام داد. فوم رولر، توپ ماساژ و ماساژ ملایم با دست از گزینه های رایج هستند. با این حال، خودماساژی با فاشیال ریلیز تخصصی یکسان نیست و نباید با فشار زیاد انجام شود.

فوم رولر: با قرار دادن وزن بدن روی رولر و حرکت آهسته روی عضلات می توان فشار کنترل شده ایجاد کرد. فشار باید قابل تحمل باشد و نباید باعث درد شدید، بی حسی یا گزگز شود.

توپ ماساژ: توپ ماساژ برای وارد کردن فشار موضعی روی بعضی عضلات کاربرد دارد. بهتر است با فشار کم شروع کنیم و در صورت ایجاد درد تیز یا تیرکشنده آن را متوقف کنیم.

اگر می خواهید با انواع ابزار و لوازم مورد نیاز برای ماساژ و کاربرد هر کدام آشنا شوید، می توانید راهنمای کامل آن را مطالعه کنید.

خودماساژی با دست: در نواحی قابل دسترس می توان با دست و انگشتان ماساژ ملایم انجام داد. هدف از خودماساژی ایجاد درد شدید نیست.

چه قسمت هایی را نباید با فشار زیاد ماساژ داد؟

از فشار شدید روی جلوی گردن، ستون فقرات، نواحی استخوانی و قسمت های دچار آسیب یا التهاب حاد خودداری کنیم. همچنین در صورت بی حسی، گزگز، ضعف، درد تیرکشنده یا درد شدید باید ماساژ را متوقف کنیم. فشار قابل تحمل با درد شدید تفاوت دارد.

چه کسانی نباید فاشیال ریلیز انجام دهند؟

اگر بدن ما دچار آسیب یا تغییر غیرعادی شده باشد، بهتر است قبل از ماساژ علت آن مشخص شود و در صورت نیاز با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنیم. در شرایط زیر انجام فاشیال ریلیز بدون ارزیابی تخصصی توصیه نمی شود:

• آسیب حاد یا ضربه اخیر
• شکستگی یا احتمال شکستگی
• جراحی اخیر
• تورم یا التهاب حاد
• درد شدید و ناشناخته
• بی حسی یا ضعف عضلانی
• درد تیرکشنده یا سایر علائم عصبی جدید
• بیماری های زمینه ای که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند

آیا فاشیال ریلیز واقعا فاشیا را آزاد می کند؟

اگر منظور از آزادسازی فاشیا باز کردن یا شکستن مکانیکی فاشیا باشد، پاسخ خیراست. فاشیال ریلیز با فشار و کشش کنترل شده روی بافت های نرم انجام می شود و هدف آن کاهش تنش و ناراحتی و کمک به بهبود حرکت است.  تغییراتی که بعد از فاشیال ریلیز در احساس سفتی، درد یا دامنه حرکتی ایجاد می شود، لزوما به معنی تغییر ساختاری یا باز شدن خود فاشیا نیست. به همین دلیل بهتر است این روش را نوعی کار دستی روی بافت نرم و مجموعه عضله و فاشیابدانیم، نه روشی برای باز کردن فاشیا.

به زبان ساده، فاشیال ریلیز می تواند به بدن کمک کند راحت تر حرکت کند و احساس تنش کمتری داشته باشد اما قرار نیست بافت فاشیا را مانند یک گره فیزیکی باز کند.

بعد از ماساژ فاشیا چه کارهایی انجام دهیم؟

بعد از فاشیال ریلیز بهتر است به بدن فرصت دهیم تا با تغییرات ایجاد شده سازگار شود. چند کار ساده می تواند کمک کننده باشد:

آب کافی: متناسب با تشنگی و نیاز معمول بدن آب بنوشید. نیازی به نوشیدن بیش از حد آب نیست.

حرکت ملایم: کمی راه رفتن یا حرکات سبک می تواند به حفظ حرکت بدن کمک کند.

استراحت نسبی: اگر احساس خستگی یا حساسیت داشتید، تا مدتی از فعالیت شدید فاصله بگیرید.

توجه به واکنش بدن: درد شدید، بی حسی یا علائم غیرعادی را نادیده نگیرید.

تمرینات توصیه شده: اگر متخصص تمرین خاصی پیشنهاد کرده است، آن را طبق دستور انجام دهید.

جمع بندی

اگر با وجود استراحت یا ماساژ معمولی هنوز احساس گرفتگی، تنش یا محدودیت حرکت داریم، فاشیال ریلیز می تواند یکی از روش هایی باشد که برای کار روی بافت های نرم در نظر گرفته می شود. مهم تر از اسم تکنیک، این است که روش و میزان فشار متناسب با شرایط بدن ما انتخاب شود. فاشیال ریلیز را می توان روشی برای کمک به کاهش تنش و ناراحتی و بهتر شدن حرکت دانست، نه یک راه حل قطعی برای تمام مشکلات عضلانی و اسکلتی.

اگر می خواهید فاشیال ریلیز را متناسب با شرایط بدنتان تجربه کنید، می توانید برای دریافت این تکنیک به مرکز تخصصی ماساژ زانیار صالحی مراجعه کنید. در این مرکز، نوع تکنیک و میزان فشار با توجه به نیاز و وضعیت بدنی شما همراه با مشاوره خدمات ماساژ تخصصی بانوان و خدمات ماساژ آقایان در تهران انتخاب می شود تا تجربه ای ایمن و متناسب با هدفتان از ماساژ داشته باشید.

سوالات متداول

آیا فاشیال ریلیز درد دارد؟

فاشیال ریلیز ممکن است هنگام اعمال فشار با کمی حساسیت یا احساس فشار همراه باشد اما نباید درد شدید ایجاد کند. میزان فشار باید متناسب با شرایط بدن تنظیم شود.

چند جلسه فاشیال ریلیز لازم است؟

تعداد جلسات به علت مراجعه، شدت مشکل و واکنش بدن بستگی دارد. نمی توان تعداد ثابتی جلسه را برای همه افراد تعیین کرد.

آیا می توان هر روز فاشیال ریلیز انجام داد؟

خودماساژی یا فاشیال ریلیز را نباید صرفا بر اساس یک برنامه ثابت روزانه انجام داد. دفعات مناسب به نوع تکنیک، ناحیه مورد نظر و واکنش بدن بستگی دارد.

بهترین زمان انجام فاشیال ریلیز چه زمانی است؟

زمان مشخصی که برای همه افراد بهترین باشد وجود ندارد. می توان زمان جلسه را بر اساس هدف، برنامه روزانه و فعالیت های فرد انتخاب کرد.

منابع: Pubmed