وقتی فردی دچار ضایعه نخاعی است تصمیم گرفتن درباره ماساژ کمی متفاوت از یک ماساژ معمولی می شود. ممکن است فرد درد عضلانی داشته باشد، مدت زیادی در یک وضعیت بنشیند یا دراز بکشد و از گرفتگی یا خستگی عضلات بالاتنه شکایت کند. در چنین شرایطی ماساژ در نگاه اول می تواند گزینه جذابی برای آرامش و کاهش تنش باشد. اما موضوع فقط این نیست که ماساژ احساس خوبی ایجاد می کند یا نه. بعد از ضایعه نخاعی ممکن است حس بعضی قسمت های بدن کاهش پیدا کند، پوست در برابر فشار آسیب پذیرتر باشد، تراکم استخوان کاهش پیدا کند یا مشکلاتی مثل اسپاسم و دیس رفلکسی اتونومیک وجود داشته باشد. به همین دلیل فشاری که برای یک فرد دیگر کاملا عادی است ممکن است برای فرد دارای ضایعه نخاعی مناسب نباشد.
از طرف دیگر شواهد موجود درباره ماساژ در افراد دارای ضایعه نخاعی هنوز گسترده نیستند. چند مطالعه کوچک نتایج امیدوارکننده ای درباره درد و خستگی گزارش کرده اند اما این نتایج به معنی درمان ضایعه نخاعی یا بازگرداندن حرکت و حس نیستند. در این مقاله قرار نیست ماساژ را به عنوان درمان ضایعه نخاعی معرفی کنیم. می خواهیم ببینیم ماساژ در چه شرایطی ممکن است به عنوان یک روش مکمل قابل بررسی باشد و قبل از انجام آن باید چه خطراتی را بشناسیم.
آیا افراد دارای ضایعه نخاعی می توانند ماساژ بگیرند؟
در بعضی افراد بله اما داشتن ضایعه نخاعی به تنهایی اطلاعات کافی برای تصمیم گیری درباره ماساژ به ما نمی دهد. محل ضایعه، شدت آن، کامل یا ناقص بودن آسیب، میزان حس باقی مانده، وضعیت پوست، سلامت استخوان ها و مشکلات دیگری که فرد همزمان دارد همگی می توانند روی نحوه انجام ماساژ تاثیر بگذارند. برای مثال ممکن است یک فرد در بالاتنه حس و حرکت طبیعی داشته باشد اما در پاها کاهش حس قابل توجهی وجود داشته باشد. فرد دیگری ممکن است اسپاستیسیتی شدید داشته باشد یا قبلا زخم فشاری را تجربه کرده باشد. واضح است که نمی توان برای این دو نفر دقیقا یک نوع ماساژ با یک میزان فشار پیشنهاد کرد.
حتی مدت زمانی که از ضایعه گذشته است به تنهایی معیار مناسبی نیست. ممکن است سال ها از آسیب گذشته باشد اما فرد همچنان در یک ناحیه کاهش حس یا پوکی استخوان داشته باشد. بنابراین بهتر است قبل از تصمیم گیری وضعیت فعلی فرد بررسی شود نه اینکه فقط به زمان وقوع آسیب توجه کنیم. برای بررسی اینکه آیا ماساژ اصلا می تواند در افراد دارای ضایعه نخاعی تازه و در دوره توانبخشی به شکل کنترل شده انجام شود یک مطالعه آزمایشی روی 40 بزرگسال انجام شد. تمام شرکت کنندگان به تازگی دچار ضایعه نخاعی شده بودند و در دوره توانبخشی بستری قرار داشتند و نوعی از درد را نیز گزارش می کردند.
در این مطالعه پژوهشگران دو نوع تماس را با یکدیگر مقایسه کردند. یکی ماساژ فشاری گسترده بود و دیگری تماس سبک با بدن که به عنوان مداخله کنترل استفاده شد. شرکت کنندگان به صورت تصادفی ابتدا یکی از این دو روش را دریافت کردند. هر دوره شامل شش جلسه 20 دقیقه ای طی دو هفته بود و بین دو دوره نیز یک هفته فاصله قرار داده شد تا در نهایت امکان مقایسه دو روش فراهم شود. پژوهشگران به صورت روزانه تغییرات شدت درد و خستگی را بررسی کردند. علائم افسردگی و میزان استفاده از داروهای ضد درد نیز جزو پیامدهای ثانویه مطالعه بودند. نتیجه مهم این بود که ماساژ فشاری نسبت به تماس سبک برتری واضح و پایداری از نظر کاهش درد نشان نداد. در دوره اول کاهش درد در گروهی که ابتدا تماس سبک دریافت کرده بودند بیشتر بود اما این تفاوت در دوره دوم دوباره مشاهده نشد. در بیشتر پیامدهای ثانویه نیز تفاوت معناداری میان دو روش وجود نداشت.
بنابراین این تحقیق را نباید به عنوان مدرکی برای اثبات تاثیر ماساژ در کاهش درد ضایعه نخاعی معرفی کنیم. نتیجه ای که پژوهشگران با اطمینان بیشتری گزارش کردند این بود که اجرای ماساژ فشاری در این گروه امکان پذیر بود و در شرکت کنندگان مطالعه ایمن و قابل تحمل ارزیابی شد. خود پژوهشگران نیز تاکید کردند که به دلیل ماهیت آزمایشی مطالعه تعیین اثربخشی ماساژ دشوار بوده و برای پاسخ دقیق تر به این سوال به مطالعات کنترل شده بیشتری نیاز است.
This study demonstrates the feasibility of using rehabilitation nurses to provide tactile therapy to patients with an SCI and suggests a model for controlled clinical trials examining the efficacy of massage therapies. Although efficacy was difficult to assess, BCM was safe and well tolerated
این مطالعه نشان می دهد که استفاده از پرستاران توانبخشی برای ارائه درمان لمسی به بیماران دارای ضایعه نخاعی امکان پذیر است و می تواند الگویی برای انجام کارآزمایی های بالینی کنترل شده درباره اثربخشی انواع ماساژ باشد. اگرچه ارزیابی میزان اثربخشی دشوار بود اما ماساژ فشاری گسترده یا BCM ایمن بود و شرکت کنندگان آن را به خوبی تحمل کردند.
منبع: nih
پس چیزی که فعلا از این تحقیق می توانیم بگوییم این نیست که ماساژ برای همه افراد دارای ضایعه نخاعی موثر است. این مطالعه بیشتر نشان می دهد که در یک گروه مشخص از افراد دارای ضایعه نخاعی تازه در محیط توانبخشی امکان انجام ماساژ فشاری وجود داشته و مشکل ایمنی قابل توجهی گزارش نشده است. تصمیم درباره ماساژ یک فرد مشخص همچنان باید براساس وضعیت همان فرد انجام شود.
ماساژ برای افراد ضایعه نخاعی چه فایده ای ممکن است داشته باشد؟
اگر بخواهیم واقع بینانه صحبت کنیم بیشتر از اینکه ماساژ را برای خود ضایعه نخاعی مفید بدانیم باید تاثیر احتمالی آن را روی بعضی مشکلات همراه بررسی کنیم. خستگی عضلات، دردهای اسکلتی عضلانی و نیاز به آرامش از جمله موضوعاتی هستند که ممکن است فرد به دلیل آنها به ماساژ فکر کند. برای مثال فردی که از ویلچر استفاده می کند ممکن است برای حرکت دادن ویلچر یا جابه جایی بدن فشار بیشتری به شانه ها و بازو های خود وارد کند. در چنین فردی بخشی از ناراحتی می تواند به عضلات و مفاصل بالاتنه مربوط باشد. ماساژ ممکن است در بعضی افراد احساس تنش را کمتر کند اما این اثر با درمان آسیب نخاعی متفاوت است.
موضوع درد هم باید با احتیاط بررسی شود. درد بعد از ضایعه نخاعی دلایل مختلفی دارد و هر نوع درد لزوما به ماساژ پاسخ نمی دهد. بنابراین حتی اگر فرد بعد از ماساژ احساس بهتری داشته باشد نمی توان نتیجه گرفت علت اصلی درد درمان شده است. در یک کارآزمایی روی 40 فرد دارای ضایعه نخاعی مزمن اثر ماساژ سوئدی بالاتنه با آرام سازی از طریق تصویر سازی هدایت شده مقایسه شد. هر دو گروه طی پنج هفته کاهش درد و خستگی را گزارش کردند و تفاوت میان دو روش به اندازه ای نبود که بتوان تمام بهبود را فقط به خود ماساژ نسبت داد.
بنابراین عبارت دقیق تر این است که ماساژ ممکن است برای بعضی افراد به عنوان یک روش مکمل برای آرامش و مدیریت بعضی دردها یا خستگی های عضلانی قابل بررسی باشد. بهتر است آن را درمان ضایعه نخاعی یا درمان قطعی درد معرفی نکنیم.
آیا ماساژ می تواند حس یا حرکت از دست رفته را برگرداند؟
وقتی فرد بعد از ضایعه نخاعی بخشی از حس یا حرکت خود را از دست داده است ممکن است هر روشی که باعث تحریک بدن می شود امید به بازگشت عملکرد را ایجاد کند. ماساژ هم چون با لمس و تحریک بافت همراه است گاهی با این تصور اشتباه روبرو می شود که شاید بتواند عصب یا نخاع آسیب دیده را دوباره فعال کند. اما آرام شدن عضلات یا ایجاد احساس بهتر بعد از لمس با ترمیم نخاع یکسان نیست. ممکن است فرد بعد از ماساژ احساس کند عضلاتش نرم تر شده اند یا حرکت دادن یک قسمت راحت تر شده است اما این اتفاق به معنی بازسازی بافت عصبی یا بازگشت عملکرد عصبی از دست رفته نیست.
فرایند بازیابی بعد از ضایعه نخاعی بسیار پیچیده تر است و به سطح آسیب، شدت آن و میزان باقی مانده عملکرد عصبی بستگی دارد. برنامه توانبخشی نیز ممکن است شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، مراقبت پزشکی و روش های دیگری باشد که براساس وضعیت فرد تنظیم می شوند. منابع تخصصی توانبخشی ضایعه نخاعی نیز بازگشت عملکرد و افزایش استقلال را در قالب یک برنامه جامع توانبخشی بررسی می کنند و ماساژ به عنوان روشی برای ترمیم آسیب نخاع معرفی نمی شود. پس اگر فرد در حال فیزیوتراپی یا توانبخشی است نباید به دلیل احساس بهتر بعد از ماساژ برنامه درمانی اصلی خود را کنار بگذارد.
اگر می خواهید تفاوت نقش این دو روش و کاربرد هر کدام را بهتر بشناسید مقاله برای درد عضلات و مفاصل ماساژ درمانی بهتر است یا فیزیوتراپی؟ می تواند دید کامل تری به شما بدهد.
تفاوت درد عضلانی و درد عصبی بعد از ضایعه نخاعی چیست؟
یکی از مهم ترین سوال هایی که قبل از ماساژ باید پاسخ داده شود این است که درد فرد از کجا می آید. بعد از ضایعه نخاعی ممکن است فرد چند نوع درد متفاوت را همزمان تجربه کند و همه آنها را با یک روش نمی توان مدیریت کرد. درد عضلانی یا اسکلتی ممکن است به دلیل استفاده زیاد از یک گروه عضلانی ایجاد شود. برای مثال فردی که از ویلچر استفاده می کند ممکن است فشار بیشتری به شانه و بازو وارد کند. نشستن طولانی مدت، وضعیت بدن و جابه جایی های مکرر نیز می توانند باعث خستگی یا درد عضلات شوند.
اما درد نوروپاتیک یا عصبی منشا متفاوتی دارد. این نوع درد به تغییر یا آسیب در سیستم عصبی مربوط است و ممکن است به شکل سوزش، تیر کشیدن یا احساسات غیر عادی تجربه شود. فشار دادن عضلات همان ناحیه لزوما علت این درد را برطرف نمی کند. به همین دلیل نباید هر دردی را گرفتگی عضله در نظر بگیریم و برای آن فشار بیشتری وارد کنیم. اگر منشا درد مشخص نیست یا درد جدید و غیرعادی ایجاد شده است بهتر است ابتدا علت آن بررسی شود. منابع تخصصی ضایعه نخاعی نیز درد بعد از SCI را به انواع مختلف تقسیم می کنند و تاکید دارند که تشخیص نوع درد در انتخاب روش مدیریت آن اهمیت دارد.
ما موضوع درد های عصبی را به شکل جداگانه در مقاله ماساژ برای درد عصبی بررسی کرده ایم، برای اطلاعات بیشتر می توانید آن را مطالعه کنید.
کاهش حس چه تاثیری روی ماساژ دارد؟
یکی از چیزهایی که ماساژ افراد دارای ضایعه نخاعی را متفاوت می کند کاهش یا تغییر حس در بعضی قسمت های بدن است. در یک فرد با حس طبیعی اگر فشار ماساژ بیش از حد شود معمولا درد یا ناراحتی ایجاد می شود و فرد می تواند خیلی سریع آن را اعلام کند. اما اگر حس یک ناحیه کاهش یافته باشد این سیستم هشدار طبیعی ممکن است به خوبی کار نکند. فرد ممکن است متوجه فشار زیاد نشود یا گرما و تحریک پوست را به اندازه یک فرد دیگر احساس نکند. به همین دلیل جمله «تا زمانی که درد ندارد مشکلی نیست» در این شرایط معیار قابل اعتمادی نیست. این موضوع مخصوصا زمانی اهمیت پیدا می کند که از فشار زیاد، ابزار ماساژ یا وسایل گرم کننده استفاده شود. ممکن است پوست یا بافت تحت فشار قرار بگیرد در حالی که فرد هنوز ناراحتی واضحی احساس نمی کند.
کاهش حس یکی از عواملی است که در مراقبت از پوست افراد دارای ضایعه نخاعی نیز اهمیت دارد. منابع تخصصی توضیح می دهند که وقتی حس کاهش پیدا می کند فرد ممکن است فشار یا آسیب وارد شده به پوست را متوجه نشود. در نتیجه هنگام ماساژ فرد دارای کاهش حس باید بیشتر به مشاهده پوست و شرایط بدن تکیه کرد و فقط منتظر گزارش درد از طرف فرد نماند.
Normally the nerves send messages of pain or discomfort to your brain to let you know when to move to relieve pressure, stay away from hot surfaces, or shift your weight. After injury, messages from the sensory nerves may not normally reach the brain. With little or no feeling, you have no warning signs to tell you that you have been in one position too long and that something is pressing against your skin causing it harm
به طور معمول اعصاب پیام های درد یا ناراحتی را به مغز می فرستند تا به شما هشدار دهند که برای کاهش فشار وضعیت خود را تغییر دهید، از سطوح داغ فاصله بگیرید یا وزن بدن را جابه جا کنید. بعد از آسیب ممکن است پیام های اعصاب حسی به شکل طبیعی به مغز نرسند. وقتی حس بدن کم شده یا از بین رفته باشد دیگر نشانه هشداردهنده مشخصی وجود ندارد که به شما بگوید مدت زیادی در یک وضعیت مانده اید یا چیزی در حال فشار آوردن به پوست و آسیب زدن به آن است.
منبع: msktc
چرا قبل از ماساژ باید پوست بررسی شود؟
پوست افراد دارای ضایعه نخاعی در بعضی شرایط نسبت به فشار مداوم آسیب پذیرتر است. اگر فرد برای مدت طولانی در یک وضعیت بنشیند یا دراز بکشد ممکن است بخش هایی از بدن تحت فشار بیشتری قرار بگیرند. وقتی حس نیز کاهش یافته باشد فرد ممکن است متوجه شروع مشکل نشود. زخم فشاری فقط یک زخم واضح و باز نیست. گاهی اولین نشانه می تواند قرمزی ماندگار یا تغییر ظاهر پوست باشد. وارد کردن فشار بیشتر روی چنین ناحیه ای می تواند شرایط را بدتر کند.
به همین دلیل قبل از ماساژ بهتر است مشخص شود آیا فرد در حال حاضر زخم فشاری دارد یا قبلا در ناحیه ای زخم داشته است. نواحی قرمز، آسیب دیده یا مشکوک نباید مثل یک عضله سالم ماساژ داده شوند. این موضوع مخصوصا در قسمت هایی از بدن اهمیت دارد که روی برجستگی های استخوانی قرار دارند و هنگام نشستن یا خوابیدن فشار زیادی تحمل می کنند. اگر پوست در آن ناحیه طبیعی نیست اولویت بررسی مشکل است نه ادامه دادن ماساژ. منابع مراقبت از افراد دارای ضایعه نخاعی نیز کاهش حس و فشار طولانی مدت را از عوامل مهم ایجاد زخم فشاری می دانند. پس بررسی پوست قبل از جلسه یک کار تشریفاتی نیست. این بررسی می تواند مشخص کند کدام نواحی نباید تحت فشار قرار بگیرند.
آیا فشار زیاد برای افراد دارای ضایعه نخاعی مناسب است؟
در ماساژ گاهی این تصور وجود دارد که هرچه فشار عمیق تر باشد تاثیر بیشتری دارد. این تصور حتی برای افراد سالم هم همیشه درست نیست و در فرد دارای ضایعه نخاعی می تواند مسئله سازتر باشد. اگر حس یک ناحیه کاهش یافته باشد فرد ممکن است فشار زیاد را به درستی تشخیص ندهد. اگر پوست آسیب پذیر باشد فشار زیاد می تواند باعث تحریک بیشتر شود. علاوه بر این بعضی افراد پس از ضایعه نخاعی کاهش تراکم استخوان را تجربه می کنند و همین موضوع باعث می شود وضعیت استخوان هم در انتخاب تکنیک و فشار اهمیت پیدا کند.
کاهش تراکم استخوان مخصوصا در قسمت هایی که کمتر وزن تحمل می کنند می تواند قابل توجه باشد. فردی که پوکی استخوان یا سابقه شکستگی دارد با فردی که چنین مشکلی ندارد شرایط یکسانی برای ماساژ ندارد. منابع تخصصی ضایعه نخاعی نیز کاهش تراکم استخوان را یکی از تغییرات شناخته شده بعد از SCI می دانند و توضیح می دهند که این کاهش می تواند خطر شکستگی را بیشتر کند.
Low bone density occurs when the body loses too much bone. This causes weak bones that are easier to break
کاهش تراکم استخوان زمانی اتفاق می افتد که بدن مقدار زیادی از بافت استخوانی خود را از دست بدهد. در نتیجه استخوان ها ضعیف تر می شوند و احتمال شکستگی آنها افزایش پیدا می کند.
منبع: msktc
بنابراین فشار ماساژ باید براساس وضعیت واقعی فرد انتخاب شود. در این شرایط فرد درد ندارد به تنهایی دلیل مناسبی برای بیشتر کردن فشار نیست.
برای آشنایی با مفهوم فشار سبک، متوسط و زیاد می توانید مقاله شدت فشار ماساژ را بخوانید. البته معیار های عمومی فشار را نباید بدون تطبیق با وضعیت فرد دارای ضایعه نخاعی استفاده کرد.
آیا ماساژ می تواند اسپاسم و اسپاستیسیتی را کاهش دهد؟
اسپاستیسیتی بعد از ضایعه نخاعی می تواند به شکل افزایش سفتی عضلات یا انقباض های ناگهانی ظاهر شود. شدت آن هم در افراد مختلف متفاوت است و حتی در یک فرد ممکن است در روزهای مختلف تغییر کند. لمس آرام یا ماساژ ممکن است برای بعضی افراد احساس آرامش ایجاد کند و فرد بعد از جلسه احساس کند عضلاتش موقتا نرم تر شده اند. اما این تجربه شخصی به معنی درمان اسپاستیسیتی نیست و نباید از آن نتیجه بگیریم که ماساژ می تواند علت عصبی اسپاستیسیتی را برطرف کند. موضوع مهم دیگر این است که اسپاستیسیتی همیشه فقط یک علامت مزاحم نیست. بعضی افراد ممکن است از مقداری سفتی عضلات برای ایستادن یا جابه جایی استفاده کنند. بنابراین هدف مدیریت اسپاستیسیتی باید براساس شرایط و نیاز همان فرد تعیین شود.
دیس رفلکسی اتونومیک چیست و چرا در ماساژ اهمیت دارد؟
بعضی افراد دارای ضایعه نخاعی مخصوصا در آسیب های سطح T6 یا بالاتر ممکن است در معرض شرایطی به نام دیس رفلکسی اتونومیک قرار داشته باشند. در این حالت یک محرک آزاردهنده در قسمت های پایین تر از سطح ضایعه می تواند واکنش شدید سیستم عصبی و افزایش خطرناک فشار خون ایجاد کند. نکته مهم این است که فرد ممکن است خود محرک را به دلیل کاهش حس به خوبی احساس نکند. مثلا فشار، مشکل پوستی یا آسیب دیگری می تواند در بدن وجود داشته باشد بدون اینکه درد واضحی ایجاد کند.
این موضوع باعث می شود انتخاب فشار و وضعیت قرارگیری بدن هنگام ماساژ اهمیت بیشتری پیدا کند. اگر قسمتی از بدن در وضعیت نامناسب قرار گرفته باشد یا فشار آزاردهنده ای وارد شود نباید فقط به این دلیل که فرد درد گزارش نمی کند آن را بی خطر در نظر گرفت. در فردی که سابقه دیس رفلکسی اتونومیک دارد بهتر است ماسور قبل از شروع از این موضوع اطلاع داشته باشد و بداند در صورت بروز علائم چه اقدامی لازم است. اگر در طول ماساژ فرد دچار علائمی مثل سردرد ناگهانی، تعریق غیرعادی یا احساس ناخوشی غیرمنتظره شود جلسه نباید بدون توجه ادامه پیدا کند. فردی که سابقه این مشکل را دارد معمولا باید برنامه مشخصی برای مدیریت آن از تیم درمانی خود داشته باشد.
چه زمانی بهتر است قبل از ماساژ با پزشک یا تیم توانبخشی مشورت کنیم؟
همه افراد دارای ضایعه نخاعی برای هر جلسه ماساژ لزوما نیاز به تایید جداگانه پزشک ندارند. اما شرایطی وجود دارد که بهتر است قبل از ماساژ ابتدا وضعیت پزشکی فرد روشن شود. اگر ضایعه تازه ایجاد شده یا فرد اخیرا جراحی داشته است بدن هنوز ممکن است در مرحله بهبود باشد. همین موضوع درباره شکستگی اخیر، درد یا تورم جدید، زخم فشاری فعال و آسیب پوستی نیز صدق می کند. در چنین شرایطی شروع ماساژ قبل از مشخص شدن وضعیت اصلی منطقی نیست. پوکی استخوان شدید یا سابقه شکستگی هم موضوع مهمی است چون روی میزان فشار و تکنیک قابل استفاده تاثیر می گذارد. سابقه دیس رفلکسی اتونومیک نیز باید قبل از جلسه مطرح شود. همچنین اگر فرد درد جدیدی دارد که علت آن مشخص نیست نباید فقط برای کاهش درد سراغ ماساژ برویم. کاهش حس در بعضی افراد می تواند باعث شود آسیب یا مشکل جسمی بدون علائم معمول ظاهر شود.
در مجموع بهتر است قبل از ماساژ درباره شرایط پزشکی، آسیب های اخیر و محدودیت هایی که تیم درمان تعیین کرده است صحبت شود. مقاله فرم ارزیابی قبل از ماساژ می تواند توضیح کامل تری درباره اطلاعات مهم قبل از جلسه ارائه دهد.
قبل از ماساژ فرد دارای ضایعه نخاعی چه اطلاعاتی باید گفته شود؟
گفتن اینکه من ضایعه نخاعی دارم برای برنامه ریزی یک جلسه ماساژ کافی نیست. دو فرد دارای ضایعه نخاعی ممکن است از نظر سطح آسیب، حس، حرکت، وضعیت پوست و توانایی جابه جایی تفاوت زیادی با یکدیگر داشته باشند. یکی از اولین اطلاعات مهم سطح ضایعه و میزان حس در قسمت های مختلف بدن است. اگر فرد در قسمتی از بدن فشار یا گرما را به خوبی احساس نمی کند ماساژور باید قبل از شروع از این موضوع اطلاع داشته باشد. سابقه زخم فشاری و وضعیت فعلی پوست هم اهمیت زیادی دارد. حتی اگر زخم قبلی بهبود پیدا کرده باشد دانستن محل آن می تواند در تصمیم گیری درباره فشار و وضعیت قرارگیری بدن مفید باشد. اسپاستیسیتی، سابقه دیس رفلکسی اتونومیک، پوکی استخوان، شکستگی یا جراحی اخیر نیز جزو اطلاعاتی هستند که می توانند نحوه انجام جلسه را تغییر دهند. بهتر است قبل از جلسه این موارد مطرح شوند:
- سطح ضایعه نخاعی
- میزان حس در قسمت های مختلف بدن
- نواحی دردناک
- سابقه یا وجود زخم فشاری
- اسپاسم یا اسپاستیسیتی
- سابقه دیس رفلکسی اتونومیک
- پوکی استخوان یا سابقه شکستگی
- جراحی یا آسیب اخیر
- محدودیت در تغییر وضعیت بدن
- داروها و توصیه های مهم تیم درمانی
هدف از این سوال ها سخت کردن فرایند ماساژ نیست. هرکدام از این اطلاعات می توانند به ما کمک کنند متوجه شویم کدام قسمت بدن نیاز به احتیاط بیشتری دارد و آیا اصلا ماساژ در آن زمان انتخاب مناسبی است یا نه.
ماساژ کدام قسمت های بدن مناسب تر است؟
نمی توان برای همه افراد دارای ضایعه نخاعی یک ناحیه مشخص را به عنوان بهترین قسمت برای ماساژ معرفی کرد. محل مناسب بیشتر به الگوی استفاده از بدن و مشکلات همان فرد بستگی دارد. بعضی افرادی که از ویلچر استفاده می کنند فشار زیادی روی عضلات شانه، گردن و بازوهای خود وارد می کنند. حرکت دادن ویلچر و انتقال بدن از تخت به ویلچر یا برعکس می تواند باعث استفاده مکرر از عضلات بالاتنه شود. بنابراین ممکن است بخشی از ناراحتی این افراد در همین نواحی ایجاد شود. این موضوع به معنی آن نیست که ماساژ گردن و شانه برای هر فرد دارای ضایعه نخاعی مناسب است. اگر درد جدید، آسیب تاندون یا مشکل مفصلی وجود داشته باشد ابتدا باید مشخص شود درد از چه چیزی ناشی شده است. در قسمت های پایین تر از سطح ضایعه نیز باید به حس، سلامت پوست و وضعیت استخوان توجه بیشتری شود. نبود حس یا درد در یک ناحیه نباید به معنی آزادی کامل برای اعمال فشار در نظر گرفته شود. در نهایت انتخاب ناحیه ماساژ باید براساس نیاز و محدودیت همان فرد انجام شود نه فقط براساس تشخیص کلی ضایعه نخاعی.
ماساژ یا فیزیوتراپی برای فرد دارای ضایعه نخاعی؟
ماساژ و فیزیوتراپی دو هدف یکسان ندارند و بهتر است آنها را به عنوان جایگزین یکدیگر نبینیم. فیزیوتراپی بخشی از برنامه توانبخشی است و می تواند روی حرکت، قدرت، دامنه حرکتی، انتقال بدن و عملکرد روزمره تمرکز داشته باشد. ماساژ در صورت مناسب بودن بیشتر می تواند نقش مکمل داشته باشد. ممکن است فرد برای کاهش تنش عضلات یا احساس آرامش از آن استفاده کند اما این هدف با بازآموزی حرکت یا افزایش استقلال عملکردی متفاوت است.
حتی اگر فرد بعد از ماساژ احساس کاهش درد یا راحتی بیشتری داشته باشد این موضوع دلیل مناسبی برای کنار گذاشتن فیزیوتراپی نیست. بهتر است هر کدام در جایگاه درست خود استفاده شوند. توانبخشی ضایعه نخاعی معمولا توسط یک تیم چند تخصصی انجام می شود و برنامه آن براساس توانایی ها و نیازهای فرد تنظیم می شود. بنابراین اگر فرد در حال فیزیوتراپی یا توانبخشی است بهتر است ماساژ در صورت مناسب بودن کنار برنامه اصلی قرار بگیرد نه به جای آن.
آیا ماساژ در خانه برای فرد دارای ضایعه نخاعی مناسب است؟
اینکه ماساژ در خانه انجام شود یا در یک مرکز به تنهایی مشخص نمی کند کدام گزینه ایمن تر است. مهم تر از محل ماساژ این است که فرد انجام دهنده محدودیت های مربوط به ضایعه نخاعی را بشناسد. برای مثال لمس ملایم شانه توسط یکی از اعضای خانواده با اجرای ماساژ عمیق یا استفاده از ابزار ماساژ کاملا متفاوت است. اگر فرد کاهش حس دارد ممکن است نتواند فشار بیش از حد را تشخیص دهد و فرد ماساژ دهنده هم اگر از این موضوع خبر نداشته باشد فشار را بیشتر کند. وضعیت پوست نیز باید قبل از ماساژ خانگی بررسی شود. اگر زخم، قرمزی غیرعادی یا آسیب پوستی وجود دارد نباید بدون بررسی روی همان ناحیه فشار وارد شود.
در افرادی که محدودیت حرکت دارند تغییر وضعیت بدن نیز اهمیت پیدا می کند. جابه جایی نامناسب فرد برای رسیدن به یک ناحیه از بدن ممکن است از خود ماساژ مسئله سازتر باشد. اگر خانواده قصد دارند ماساژ ساده ای انجام دهند بهتر است ابتدا محدودیت های فرد را از تیم درمانی او بدانند. آموزش عمومی تکنیک ماساژ به معنی آموزش مراقبت تخصصی از فرد دارای ضایعه نخاعی نیست.
چه زمانی باید ماساژ را متوقف کنیم؟
در یک جلسه معمولی ماساژ درد یکی از واضح ترین نشانه هایی است که به ما می گوید فشار مناسب نیست. اما در فرد دارای ضایعه نخاعی به دلیل احتمال کاهش حس نباید فقط منتظر درد بمانیم. تغییر ظاهر پوست می تواند علامت مهم تری باشد. اگر پوست قرمز شود یا ناحیه ای تحریک شده به نظر برسد بهتر است فشار روی آن قسمت ادامه پیدا نکند. افزایش ناگهانی اسپاسم، ایجاد تورم جدید یا احساس ناخوشی غیرعادی نیز مواردی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. اگر بدن واکنشی متفاوت از حالت معمول نشان می دهد بهتر است ابتدا علت آن مشخص شود. در افرادی که سابقه دیس رفلکسی اتونومیک دارند علائمی مثل سردرد ناگهانی یا تعریق غیر عادی اهمیت بیشتری پیدا می کنند و ادامه ماساژ بدون توجه به این علائم انتخاب مناسبی نیست. در مجموع اگر در طول یا بعد از جلسه تغییر غیرعادی ایجاد شد بهتر است به جای اینکه جلسه بعدی را با همان روش تکرار کنیم ابتدا دلیل آن بررسی شود.
آیا زانیار برای افراد دارای ضایعه نخاعی ماساژ انجام می دهد؟
ضایعه نخاعی شرایط یکسانی برای همه افراد ایجاد نمی کند. به همین دلیل نمی توان فقط با شنیدن نام این وضعیت گفت ماساژ برای فرد مناسب است یا نه. اگر فرد دارای ضایعه نخاعی قصد دریافت خدمات ماساژ دارد بهتر است قبل از رزرو درباره سطح ضایعه، میزان حس، وضعیت پوست، محدودیت های حرکتی و شرایط پزشکی مهم توضیح داده شود. اگر زخم فشاری، آسیب جدید، پوکی استخوان شدید یا شرایط پزشکی دیگری وجود دارد ممکن است قبل از ماساژ نیاز به بررسی بیشتری باشد. برای ما مهم تر از انجام شدن جلسه این است که مشخص شود آیا ماساژ برای شرایط همان فرد انتخاب مناسبی است و در صورت انجام چه تغییراتی در فشار، وضعیت بدن و نواحی ماساژ لازم است.
جمع بندی
ماساژ برای بعضی افراد دارای ضایعه نخاعی می تواند به عنوان یک روش مکمل برای آرامش یا کاهش بعضی ناراحتی های عضلانی قابل بررسی باشد. مطالعات کوچک نیز اثر آن را بر درد و خستگی بررسی کرده اند اما شواهد فعلی به ما اجازه نمی دهند ماساژ را درمان ضایعه نخاعی یا روشی برای بازگرداندن حس و حرکت بدانیم. اگر شرایط فرد به خوبی بررسی شود و محدودیت پزشکی خاصی وجود نداشته باشد ماساژ ممکن است برای بعضی افراد تجربه خوبی باشد. اما درمان پزشکی و برنامه توانبخشی همچنان مسیر اصلی مدیریت پیامدهای ضایعه نخاعی هستند و ماساژ در صورت استفاده باید در نقش مکمل باقی بماند.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان ضایعه نخاعی دارید و برای دریافت ماساژ مردد هستید می توانید قبل از رزرو با مرکز ماساژ زانیار غرب تهران تماس بگیرید و شرایط فرد را توضیح دهید. بهتر است اطلاعاتی مثل سطح ضایعه، میزان حس، وضعیت پوست، سابقه زخم فشاری، پوکی استخوان و محدودیت های پزشکی مطرح شوند تا مشخص شود آیا ماساژ برای شرایط شما قابل بررسی است یا بهتر است ابتدا با پزشک یا تیم توانبخشی مشورت کنید. در نهایت بر طبق مشاوره های انجام شده می توانید وقت خود را در بخش ماساژ بانوان و ماساژ آقایان در تهران رزرو کنید.
منابع: nih , msktc
بدون دیدگاه