ماساژ بافت عمیق یا ریلکسی؟ تفاوت ها و کدام برای شما مناسب تر است؟

گاهی هنگام رزرو ماساژ بین دو انتخاب می مانیم: ماساژ ریلکسی بگیریم یا سراغ ماساژ بافت عمیق برویم؟ از اسم این دو سبک ممکن است اینطور برداشت شود که ماساژ ریلکسی فقط برای آرامش است و ماساژ بافت عمیق حتما برای درد و گرفتگی کاربرد دارد. اما تفاوت واقعی این دو فقط به میزان فشار خلاصه نمی شود. در ماساژ ریلکسی معمولا هدف اصلی ایجاد یک تجربه آرام با فشار ملایم تا متوسط است و حرکات به شکلی انجام می شوند که فرد بتواند در طول جلسه راحت تر استراحت کند. در مقابل ماساژ بافت عمیق می تواند روی نواحی مشخص و سفت بدن متمرکزتر باشد و ماسور بسته به شرایط فرد از فشار بیشتری استفاده کند. با این حال فشار بیشتر به معنی ماساژ بهتر نیست و هر درد یا گرفتگی عضلانی نیز به ماساژ عمیق نیاز ندارد.

برای انتخاب درست باید ببینیم از جلسه چه انتظاری داریم، کدام قسمت بدن نیاز به توجه بیشتری دارد و چه میزان فشاری برای ما راحت است. در ادامه تفاوت ماساژ بافت عمیق و ریلکسی را از نظر فشار، هدف، تجربه جلسه، درد عضلانی، افراد مناسب و محدودیت ها بررسی می کنیم تا بتوانید راحت تر بین این دو سبک انتخاب کنید.

تفاوت ماساژ بافت عمیق و ریلکسی در یک نگاه

مهم ترین نکته این است که مرز بین این دو همیشه کاملا ثابت نیست. ممکن است یک ماساژ ریلکسی در بعضی نواحی با فشار متوسط انجام شود یا در یک جلسه ماساژ بافت عمیق فقط روی شانه و پشت فشار بیشتری اعمال شود و باقی بدن با شدت ملایم تری ماساژ داده شود.

ماساژ ریلکسی دقیقا چه نوع ماساژی است؟

ماساژ ریلکسی بیشتر براساس هدف جلسه تعریف می شود. یعنی هدف اصلی این است که فرد در طول جلسه احساس آرامش بیشتری داشته باشد و تنش عمومی بدن کمتر شود. برای رسیدن به این هدف معمولا از حرکات پیوسته و فشار قابل تحمل استفاده می شود. به همین دلیل این سبک برای فردی که بعد از چند روز پراسترس احساس خستگی می کند اما درد یا گرفتگی مشخصی ندارد می تواند انتخاب مناسبی باشد. نکته مهم این است که «ریلکسی» لزوما نام یک تکنیک کاملا مستقل نیست و بسیاری از تکنیک های مورد استفاده در آن از ماساژ کلاسیک یا سوئدی گرفته می شوند.

ماساژ بافت عمیق چیست و چه تفاوتی دارد؟

در ماساژ بافت عمیق یا Deep Tissue معمولا فشار به صورت تدریجی بیشتر می شود و تمرکز بیشتری روی نواحی مشخص عضلات و بافت نرم وجود دارد. اما یک تصور اشتباه رایج این است که دیپ تیشو یعنی ماسور باید با بیشترین نیروی ممکن روی بدن فشار وارد کند. اینطور نیست. عمق فشار باید براساس ناحیه بدن، میزان حساسیت، هدف جلسه و تحمل فرد تنظیم شود. حتی در ماساژ بافت عمیق نیز فشار شدید و غیرقابل تحمل نشانه یک ماساژ بهتر نیست.

تفاوت اصلی در فشار ماساژ است؟

فشار یکی از مهم ترین تفاوت هاست اما تنها تفاوت نیست. در ماساژ ریلکسی معمولا اولویت با حفظ ریتم آرام جلسه و ایجاد یک تجربه راحت است. ممکن است فشار در بعضی نواحی کمی بیشتر شود اما هدف این نیست که تمام بدن با فشار زیاد ماساژ داده شود. در ماساژ بافت عمیق ممکن است ماسور زمان بیشتری را روی یک ناحیه سفت صرف کند و  شدت فشار ماساژ را به صورت تدریجی افزایش دهد. برای مثال اگر فرد بیشتر در قسمت بالای پشت و اطراف شانه احساس سفتی دارد ممکن است تمرکز بخش اصلی جلسه روی همان ناحیه قرار بگیرد.

بنابراین انتخاب بین این دو سبک را نباید فقط به دو گزینه «فشار کم» و «فشار زیاد» تبدیل کنیم. محل فشار و هدف استفاده از آن نیز اهمیت دارد.

آیا ماساژ بافت عمیق باید درد داشته باشد؟

خیر. ممکن است هنگام کار روی یک عضله سفت فشار بیشتری احساس کنید اما درد شدید، تیز، سوزشی یا غیرقابل تحمل چیزی نیست که برای موثر بودن ماساژ لازم باشد. حتی اگر هدف جلسه استفاده از تکنیک های عمیق باشد باید بتوانید با ماسور درباره شدت فشار صحبت کنید. عبارت «اگر درد نداشته باشد اثر نمی کند» معیار مناسبی برای ماساژ بافت عمیق نیست.

اگر هنگام ماساژ احساس درد غیر عادی دارید بهتر است همان لحظه شدت فشار کمتر شود. در مقاله اگر حین ماساژ احساس درد داشتید، چه باید بکنید؟ درباره تفاوت فشار قابل تحمل و علائم هشدار بیشتر توضیح داده ایم.

آیا ماساژ بافت عمیق برای درد عضلات بهتر است؟

نه همیشه. اینکه ماساژ عمیق انتخاب بهتری باشد بیشتر به نوع ناراحتی، محل آن، میزان حساسیت بدن و هدف فرد از ماساژ بستگی دارد. اگر بعد از کار یا فعالیت روزانه فقط احساس خستگی و تنش عمومی دارید ممکن است اصلا نیازی به فشار عمیق نباشد و یک ماساژ ملایم تر نیاز شما را بهتر برطرف کند. در مقابل اگر یک ناحیه مشخص از عضلات دائما سفت است و فشار ملایم برای شما کافی نیست می توان فشار را به تدریج بیشتر کرد و تمرکز بیشتری روی همان ناحیه داشت. با این حال حتی در این شرایط نیز هدف نباید تحمل بیشترین فشار ممکن باشد. گاهی فشار زیاد باعث می شود فرد عضلات خود را ناخودآگاه منقبض کند و کل تجربه ماساژ ناخوشایند شود.

نکته مهم دیگر این است که هر دردی از سفتی ساده عضلات ایجاد نمی شود. درد مداوم یا شدید می تواند دلایل مختلفی داشته باشد و انتخاب یک ماساژ عمیق بدون توجه به علت درد همیشه تصمیم مناسبی نیست. ماساژ می تواند در بعضی شرایط به کاهش احساس درد و تنش کمک کند اما نباید آن را جایگزین بررسی علت درد بدانیم. پس اگر بخواهیم ساده بگوییم برای درد عضلات لزوما ماساژ عمیق بهتر از ماساژ ریلکسی نیست. انتخاب مناسب به این بستگی دارد که بدن شما چه مشکلی دارد و چه میزان فشاری را به راحتی تحمل می کند.

تحقیقات درباره ماساژ و درد چه می گویند؟

این احتیاط فقط یک توصیه تجربی نیست. وقتی مطالعات مربوط به ماساژ و درد را کنار هم قرار می دهیم هنوز نمی توانیم بگوییم یک سبک ماساژ برای همه انواع درد بهترین گزینه است. یک مرور سیستماتیک بزرگ در سال 2024 شواهد مربوط به ماساژ برای شرایط دردناک بزرگسالان را بررسی کرد. پژوهشگران 129 مرور سیستماتیک را پیدا کردند. نتیجه کلی این بود که کیفیت شواهد بسیار متفاوت است و در مرور هایی که قطعیت شواهد را ارزیابی کرده بودند نتیجه ای با قطعیت بالا گزارش نشد. بیشتر نتایج در محدوده قطعیت پایین یا بسیار پایین قرار داشتند. این یعنی نمی توان از پژوهش های فعلی نتیجه گرفت که ماساژ بی تاثیر است. مسئله این است که شواهد برای گفتن جمله ای مثل «ماساژ عمیق برای درد بهتر از سایر سبک هاست» کافی نیستند.

This study found that despite a large number of randomized clinical trials, systematic reviews of massage therapy for painful adult health conditions rated a minority of conclusions as moderate-certainty evidence and that conclusions with moderate- or high-certainty evidence that massage therapy was superior to other active therapies were rare

مطالعات زیادی درباره تاثیر ماساژ بر انواع درد انجام شده است اما زیاد بودن تعداد مطالعات لزوما به معنی قطعی بودن نتیجه آنها نیست. وقتی پژوهشگران مجموعه این مطالعات را بررسی کردند متوجه شدند فقط بخش کمی از نتیجه ها از شواهد با قطعیت متوسط برخوردار هستند. نکته مهم تر این بود که شواهد قابل اعتماد برای اینکه ماساژ از سایر روش های درمانی فعال بهتر باشد بسیار محدود است. بنابراین نمی توان گفت ماساژ به طور کلی بی تاثیر است اما در عین حال شواهد فعلی نیز اجازه نمی دهند نتیجه بگیریم ماساژ یا یک سبک خاص مثل ماساژ بافت عمیق همیشه از روش های دیگر موثر تر است.

منبع: nih

پژوهش ها درباره خود ماساژ بافت عمیق چه می گویند؟

تحقیقات اختصاصی درباره ماساژ بافت عمیق زیاد نیستند. بنابراین باید بین این دو جمله تفاوت بگذاریم: «ماساژ بافت عمیق ممکن است در بعضی شرایط کمک کننده باشد» و «ماساژ بافت عمیق از سایر سبک ها بهتر است». شواهد موجود بیشتر می توانند از جمله اول حمایت کنند و برای اثبات جمله دوم کافی نیستند. برای نمونه یک مطالعه روی افراد مبتلا به کمر درد مزمن نشان داد افرادی که ماساژ بافت عمیق دریافت کردند در پایان دوره کاهش درد و بهبود عملکرد را گزارش کردند. این نتیجه در نگاه اول امیدوار کننده است اما برای مقایسه دیپ تیشو با ماساژ ریلکسی نمی توان مستقیما از آن استفاده کرد. دلیلش طراحی خود مطالعه است. در این پژوهش یک گروه ماساژ بافت عمیق دریافت کرد و گروه دیگر همان ماساژ را همراه داروی ضد التهاب دریافت کرد. در نتیجه مطالعه اصلا برای پاسخ به این سوال طراحی نشده بود که «ماساژ بافت عمیق بهتر است یا ماساژ ریلکسی؟»

DTM had a positive effect on reducing pain in patients with chronic low back pain. Concurrent use of DTM and NSAID contributed to low back pain reduction in a similar degree that the DTM did

ماساژ بافت عمیق (DTM) تاثیر مثبتی در کاهش درد بیماران مبتلا به کمردرد مزمن داشت. استفاده همزمان از ماساژ بافت عمیق و دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID) نیز به کاهش کمر درد کمک کرد اما میزان کاهش درد تقریبا مشابه زمانی بود که ماساژ بافت عمیق به تنهایی استفاده شد.

منبع: nih

ماساژ ریلکسی بیشتر برای چه افرادی مناسب است؟

اگر هدف اصلی شما کاهش خستگی عمومی و داشتن یک جلسه آرام است معمولا لازم نیست از فشار عمیق استفاده شود. ماساژ ریلکسی می تواند برای فردی مناسب تر باشد که احساس می کند بدن بعد از یک هفته شلوغ خسته شده است اما گرفتگی مشخص و شدیدی ندارد. یا بیشتر از فشار ذهنی و استرس روزانه خسته شده و می خواهد جلسه ماساژ تجربه آرام تری داشته باشد. این سبک همچنین برای افرادی که ماساژ اول آنهاست یا هنوز نمی دانند چه میزان فشاری برایشان مناسب است شروع ملایم تری محسوب می شود.

ماساژ بافت عمیق برای چه افرادی انتخاب مناسب تری است؟

اگر در یک یا چند ناحیه بدن سفتی مشخص دارید و با فشار ملایم احساس می کنید نیاز شما برطرف نمی شود ممکن است ماساژ بافت عمیق برایتان مناسب تر باشد. این سبک همچنین برای کسانی که به فشار متوسط یا بیشتر عادت دارند می تواند تجربه مناسب تری باشد. اما انتخاب دیپ تیشو فقط به خاطر ورزشکار بودن یا داشتن درد مزمن منطقی نیست. وجود درد مزمن به معنی نیاز خودکار به فشار عمیق نیست و اگر درد علت مشخصی ندارد ابتدا باید بدانیم ماساژ برای آن شرایط مناسب است یا خیر.

آیا ماساژ بافت عمیق برای ورزشکاران بهتر است؟

ورزشکار بودن به تنهایی به این معنی نیست که ماساژ بافت عمیق انتخاب بهتری است. نوع ماساژ باید براساس هدف جلسه، نوع تمرین، ناحیه درگیر و شرایط بدن ورزشکار انتخاب شود. ماساژ ورزشی نیز با ماساژ بافت عمیق یکی نیست. در ماساژ ورزشی ممکن است بسته به شرایط از فشار عمیق روی بعضی عضلات استفاده شود اما در بخش دیگری از بدن فشار ملایم تر یا تکنیک متفاوتی مناسب تر باشد. برای مثال نیاز فرد قبل از مسابقه با کسی که بعد از یک تمرین سنگین برای ریکاوری مراجعه کرده یکسان نیست. بنابراین اگر هدف فقط رفع خستگی و ایجاد احساس آرامش بعد از تمرین باشد لزوما نیازی به دیپ تیشو نیست. در مقابل اگر یک ناحیه مشخص سفت شده باشد و فرد فشار بیشتر را به خوبی تحمل کند می توان از تکنیک های عمیق تر به صورت هدفمند استفاده کرد.

اگر می خواهید تفاوت این دو سبک را دقیق تر بدانید مقاله تفاوت ماساژ ورزشی و ریلکسی می تواند انتخاب را برایتان روشن تر کند.

تجربه ماساژ ریلکسی و دیپ تیشو چه فرقی دارد؟

تفاوت این دو سبک را معمولا از همان چند دقیقه اول جلسه می توان احساس کرد. در ماساژ ریلکسی حرکات معمولا پیوسته تر و ریتم جلسه آرام تر است. فشار به شکلی تنظیم می شود که فرد بتواند بدون درگیر شدن با درد یا فشار زیاد استراحت کند و بعضی افراد حتی در طول جلسه خواب آلود می شوند. در ماساژ بافت عمیق تجربه کمی متفاوت است. ماسور ممکن است زمان بیشتری را روی یک عضله یا ناحیه سفت بگذارد و فشار را به تدریج بیشتر کند. در این حالت فرد حضور فشار را بیشتر احساس می کند و ممکن است روی بعضی نقاط حساس احساس ناراحتی خفیف داشته باشد.

با این حال ماساژ بافت عمیق قرار نیست آزمون تحمل درد باشد. اگر برای تحمل فشار مجبور می شوید بدن را منقبض کنید یا درد تیز و شدید دارید باید همان لحظه شدت فشار کمتر شود. جلسه خوب زمانی است که فشار متناسب با بدن شما تنظیم شود نه اینکه صرفا تا بیشترین حد ممکن افزایش پیدا کند.

آیا می توان ماساژ ریلکسی و بافت عمیق را در یک جلسه ترکیب کرد؟

بله و برای بعضی افراد حتی همین ترکیب می تواند انتخاب منطقی تری باشد. لازم نیست کل بدن با یک شدت ثابت ماساژ داده شود. برای مثال فردی ممکن است بخواهد بیشتر جلسه آرام و ریلکسی باشد اما در قسمت شانه ها یا بالای پشت احساس سفتی بیشتری داشته باشد. در چنین شرایطی می توان بیشتر بدن را با فشار ملایم تا متوسط ماساژ داد و فقط روی ناحیه مورد نظر از تکنیک های متمرکزتر و فشار عمیق تر استفاده کرد. این روش کمک می کند جلسه براساس نیاز واقعی بدن تنظیم شود. در واقع مهم تر از اینکه روی جلسه برچسب «ریلکسی» یا «دیپ تیشو» بگذاریم این است که شدت و تکنیک مناسب برای هر ناحیه انتخاب شود.

بعد از کدام ماساژ احتمال کوفتگی بیشتر است؟

بعد از ماساژ بافت عمیق احتمال احساس حساسیت یا کوفتگی موقت بیشتر از یک ماساژ ملایم است. دلیل آن هم معمولا این است که فشار بیشتری روی بعضی نواحی اعمال می شود. با این حال کوفتگی شدید قرار نیست بخش طبیعی و ضروری ماساژ عمیق باشد. اگر فشار بیش از تحمل بدن باشد یا فرد برای اولین بار ماساژ عمیق بگیرد ممکن است بعد از جلسه حساسیت بیشتری احساس کند اما این موضوع نباید به درد شدید یا کبودی قابل توجه تبدیل شود. اگر درد شدید است، بیشتر می شود یا چند روز ادامه پیدا می کند بهتر است آن را صرفا به عنوان اثر طبیعی ماساژ نادیده نگیریم. در جلسات بعدی نیز لازم است میزان فشار براساس واکنش بدن تنظیم شود.

چه کسانی باید در ماساژ بافت عمیق احتیاط بیشتری داشته باشند؟

ماساژ بافت عمیق نسبت به ماساژ های ملایم فشار بیشتری به بدن وارد می کند. برای بیشتر افراد سالم اگر این فشار به درستی تنظیم شود معمولا مشکل خاصی ایجاد نمی کند. اما بعضی شرایط باعث می شوند فشار زیاد انتخاب مناسبی نباشد و لازم باشد قبل از ماساژ با احتیاط بیشتری تصمیم بگیریم. برای مثال اگر فرد شکستگی تازه، آسیب حاد یا زخم باز داشته باشد فشار مستقیم روی آن ناحیه می تواند شرایط را بدتر کند. همچنین اگر احتمال لخته خون وجود داشته باشد ماساژ عمیق چیزی نیست که بدون بررسی وضعیت انجام شود. به همین دلیل قبل از جلسه باید مشکلات پزشکی مهم یا آسیب های تازه را به ماسور اطلاع دهید.

پس منظور از احتیاط در ماساژ بافت عمیق این نیست که این سبک ذاتا خطرناک است. مسئله این است که فشار عمیق برای هر بدن و هر شرایطی مناسب نیست و گاهی ماساژ ملایم تر یا حتی به تعویق انداختن ماساژ انتخاب منطقی تری است. NCCIH نیز توضیح می دهد که عوارض جدی ماساژ نادر هستند اما برخی از گزارش ها مربوط به ماساژ های شدید تر مانند ماساژ بافت عمیق یا افرادی بوده که از قبل در معرض خطر بیشتری قرار داشته اند.

The risk of harmful effects from massage therapy appears to be low. However, there have been rare reports of serious side effects, such as a blood clot, nerve injury, or bone fracture. Some of the reported cases have involved vigorous types of massage, such as deep tissue massage, or patients who might be at increased risk of injury, such as elderly people

به نظر می رسد خطر عوارض ناشی از ماساژ درمانی پایین باشد. با این حال موارد نادری از عوارض جدی مانند لخته خون، آسیب عصبی یا شکستگی استخوان گزارش شده است. برخی از این موارد در ارتباط با انواع پر فشار تر ماساژ مانند ماساژ بافت عمیق بوده اند یا در افرادی رخ داده اند که ممکن است بیشتر در معرض آسیب باشند مانند سالمندان.

منبع: nih

در راهنمای موارد منع ماساژ چیست؟ مواردی که نیاز به ممنوعیت یا احتیاط بیشتری دارند را کامل تر بررسی کرده ایم.

ماساژ ریلکسی بهتر است یا بافت عمیق؟

جواب به هدف شما بستگی دارد. اگر بیشتر به دنبال آرامش، کاهش احساس تنش عمومی و یک تجربه ملایم هستید احتمالا ماساژ ریلکسی انتخاب مناسب تری است. اگر در یک یا چند ناحیه سفتی مشخص دارید و فشار متوسط تا بیشتر را راحت تحمل می کنید می توان ماساژ بافت عمیق را در نظر گرفت. اگر همزمان هر دو هدف را دارید می توان شدت فشار را در قسمت های مختلف بدن تغییر داد و لازم نیست جلسه را کاملا به یک سبک محدود کنید. مهم تر از نام سبک این است که ماساژ براساس هدف شما، شرایط بدن، محل تنش و میزان فشار قابل تحمل تنظیم شود.

برای انتخاب بین ماساژ ریلکسی و دیپ تیشو در زانیار چه کنیم؟

اگر هنوز نمی دانید کدام سبک برایتان مناسب تر است لازم نیست قبل از مراجعه خودتان تصمیم قطعی بگیرید. هنگام رزرو در مرکز ماساژ زانیار غرب تهران می توانید توضیح دهید هدف اصلی شما چیست. مثلا بگویید بیشتر برای آرامش و رفع خستگی مراجعه می کنید یا یک ناحیه مشخص مثل شانه، پشت یا پاها دائما سفت می شود. همچنین می توانید میزان فشاری که معمولا برایتان راحت است مشخص کنید. براساس همین اطلاعات می توان تصمیم گرفت جلسه بیشتر به سمت ماساژ ریلکسی برود یا تکنیک های عمیق تر در بعضی نواحی استفاده شوند. خدمات بانوان و آقایان در زانیار به صورت مجزا ارائه می شود. برای مشاهده سبک ها و شرایط مراجعه می توانید صفحه ماساژ بانوان در تهران یا ماساژ آقایان در تهران را بررسی کنید و با تماس بگیرید.

انتخاب بین ریلکسی و بافت عمیق به نیاز شما بستگی دارد

اگر هدفتان از ماساژ بیشتر آرام شدن، رفع خستگی و کم شدن تنش عمومی بدن است احتمالا ماساژ ریلکسی انتخاب مناسب تری خواهد بود. اما اگر در یک یا چند ناحیه مشخص احساس سفتی دارید و فشار بیشتر برایتان راحت است می توان از ماساژ بافت عمیق یا تکنیک های عمیق تر استفاده کرد. هیچ کدام از این دو سبک به طور مطلق بهتر از دیگری نیستند. انتخاب درست زمانی انجام می شود که هدف شما از ماساژ، محل تنش، میزان حساسیت بدن و فشار قابل تحمل در نظر گرفته شود. حتی ممکن است بهترین جلسه برای شما ترکیبی از هر دو باشد بخش هایی از بدن با فشار آرام تر ماساژ داده شوند و روی نواحی سفت تر تمرکز بیشتری انجام شود. در نهایت چیزی که اهمیت دارد اسم سبک ماساژ نیست. مهم این است که نوع و شدت ماساژ با نیاز واقعی بدن شما هماهنگ باشد.

منابع: nih